Najlepsze przykłady hiku haiku – czym jest haiku w literaturze

Najlepsze przykłady hiku haiku – czym jest haiku w literaturze
Autor Maciej Krajewski
Maciej Krajewski26.10.2023 | 7 min.

Haiku to bardzo krótki rodzaj liryki pochodzący z Japonii, który charakteryzuje się prostotą formy i precyzyjnym doborem słów. Wyróżnia się zwłaszcza oszczędnością środków stylistycznych, skupieniem na elemencie natury oraz dążeniem do uchwycenia ulotnej chwili. W niniejszym artykule przybliżymy historię, budowę i zasady tworzenia haiku, przedstawimy najlepsze przykłady klasycznego haiku oraz wskazówki dla osób dopiero rozpoczynających przygodę z tą formą poetycką.

Kluczowe wnioski:
  • Haiku wywodzi się z tradycyjnej poezji japońskiej i ma ściśle określoną budowę - trzy wersy i 17 sylab.
  • Klasyczne haiku koncentruje się na pojedynczym obrazie lub chwili zaczerpniętej z natury.
  • Dobre haiku powinno zawierać element zaskoczenia i poruszać zmysły czytelnika.
  • Tworzenie haiku wymaga precyzji w doborze słów i maksymalnej oszczędności środków stylistycznych.
  • W Polsce haiku uprawiali m.in. Janusz Szuber, Anna Świrszczyńska i Andrzej Trzebiński.

Historia haiku i jego pochodzenie

Haiku wywodzi się z tradycyjnej poezji japońskiej i ma bardzo długą historię. Jego bezpośrednim protoplastą jest tanka - krótki utwór liryczny składający się z 31 sylab podzielonych na 5 wersów. Z tanki wyodrębniła się w okresie średniowiecza odmiana zwana hokku, składająca się tylko z pierwszych 3 wersów (5-7-5 sylab).

Określenie "haiku" pojawiło się dopiero w XIX wieku, kiedy to poeta Masaoka Shiki użył go dla odróżnienia nowoczesnej formy od tradycyjnego hokku. Nazwa haiku jest złożeniem dwóch słów "hai" (śmieszny, zabawny) i "ku" (wers). Odwołuje się więc do humorystycznego charakteru wielu klasycznych utworów tego typu.

Największy wkład w rozwój i spopularyzowanie haiku miał słynny japoński poeta Matsuo Bashō (1644-1694), dziś uznawany za mistrza tej formy poetyckiej. Stworzył on szkołę haiku opartą na prostocie, bezpośredniości wyrazu i harmonii z naturą. Jego utwory do dziś są wzorem klasycznego haiku.

W XX wieku haiku stało się popularne także poza Japonią, przyjmując w poszczególnych krajach pewne modyfikacje, lecz nie tracąc swego minimalistycznego i kontemplacyjnego charakteru.

Budowa i zasady tworzenia haiku

Klasyczne japońskie haiku składa się z 17 sylab (onji) rozłożonych następująco: pierwszy wers ma 5 sylab, drugi 7, a trzeci znów 5. W polskiej odmianie haiku dopuszcza się niewielkie odchylenia od tej reguły, jednak zachowanie trójwierszowej budowy jest konieczne.

Oprócz liczby sylab istotne są także inne zasady tworzenia haiku:

  • Skupienie na pojedynczym obrazie lub chwili, zwykle zaczerpniętej z natury
  • Obecność słowa odnoszącego się do konkretnej pory roku (kigo)
  • Element zaskoczenia, nieoczekiwany zwrot akcji
  • Dążenie do prostoty i oszczędności środków stylistycznych

Dobrze napisane haiku powinno poruszać zmysły czytelnika i zawierać głębszą, symboliczną wymowę mimo bardzo niewielkiej objętości.

Kluczowe elementy i techniki

Oto najważniejsze elementy i zabiegi stylistyczne typowe dla haiku:

  • Kigo - słowo wskazujące porę roku, np. śnieg, wiatr, liście
  • Kireji - cezura oddzielająca dwie części haiku
  • Zestawienie natury i kultury - np. kwiat wiśni i świątynia
  • Personifikacja - nadawanie cech ludzkich zjawiskom przyrody

Stosując te elementy z umiarem można osiągnąć głębię i wymowę charakterystyczną dla dobrego haiku.

Czytaj więcej: Najlepsze bajki animowane. Top 10 filmów animowanych dla dzieci.

Najlepsze przykłady klasycznego haiku

Oto kilka przykładów haiku, które uchodzą za klasykę tego gatunku:

Stara sadzawka
żaba skacze -
odgłos wody

Jedno z najsłynniejszych haiku autorstwa Matsuo Bashō. Doskonały przykład uchwycenia ulotnej chwili z niespodziewanym zakończeniem.

Cisza sennych irysów -
gwiezdny pył opada
w ogrodzie

Utwór Yosa Busona łączący motywy natury i kontemplacji oraz element personifikacji.

Płatki wiśni
tańczące, tańczące -
rzeka

Wiersz Kobayashi Issa malujący radosny,dynamiczny obraz za pomocą prostych słów.

Haiku a poezja japońska - podobieństwa i różnice

Najlepsze przykłady hiku haiku – czym jest haiku w literaturze

Haiku wyrosło na gruncie tradycyjnej poezji japońskiej i wiele z niej zaczerpnęło. Jednak z czasem wykształciło swoją odrębną formę i styl.

Oto najważniejsze cechy wspólne dla haiku i dawnej poezji japońskiej:

  • Krótka, ściśle określona forma
  • Powiązanie z naturą i porami roku
  • Prostota i oszczędność środków poetyckich

Natomiast różnice to przede wszystkim:

  • Haiku skupia się na jednym obrazie, podczas gdy większość form japońskich opisuje szerszą sytuację
  • Brak morału i głębszego przesłania w haiku
  • Mniejsza dbałość o rytm i rym w haiku

Dzięki specyficznej budowie i zasadom haiku rozwinęło się w odrębny, minimalistyczny styl poezji.

Jak napisać dobre haiku - wskazówki dla początkujących

Pisanie dobrych haiku to nie lada wyzwanie. Oto kilka wskazówek, które pomogą początkującym twórcom:

  • Inspiruj się naturą - obserwuj uważnie zjawiska pogodowe, rośliny, zwierzęta
  • Ćwicz umiejętność uchwytywania pojedynczych obrazów i chwil
  • Dobieraj słowa starannie, unikaj zbędnych ozdobników
  • Pamiętaj o elemencie zaskoczenia, puencie
  • Czytaj dużo przykładów, analizuj je, inspiruj się nimi
  • Pokazuj haiku innym do oceny, ucz się na błędach
  • Ćwicz cierpliwie, nie zniechęcaj się początkowymi niepowodzeniami

Tworzenie dobrego haiku wymaga wprawy i precyzji. Jednak przestrzegając powyższych wskazówek można stopniowo rozwijać swoje umiejętności w tym niełatwym gatunku poetyckim.

Haiku w polskiej literaturze - najwybitniejsi twórcy

Haiku zadomowiło się także w polskiej literaturze, gdzie uprawiali je z powodzeniem tacy wybitni poeci, jak:

  • Janusz Szuber - autor tomików "Haiku z czterech pór roku" i "Kamyk z procy"
  • Anna Świrszczyńska - jej haiku cechuje wyjątkowa wrażliwość i delikatność obserwacji
  • Andrzej Trzebiński - tworzył oryginalną odmianę haiku z dodanym czwartym wersfem
  • Stanisław Barańczak - w haiku podejmował motywy egzystencjalne

Polskie haiku czerpie garściami z dorobku mistrzów tej formy, ale też wniosło własne, oryginalne pomysły i techniki.

Najważniejsze cechy polskiego haiku to m.in.:

  • Większa swoboda w doborze liczby sylab
  • Podejmowanie tematyki egzystencjalnej i filozoficznej
  • Częstsze sięganie do motywów kulturowych i cywilizacyjnych

Dzięki tym zabiegom polscy twórcy zdołali zaadaptować formę haiku do wrażliwości współczesnego czytelnika, nie tracąc jej oryginalnego charakteru.

Podsumowanie

Haiku to bardzo krótka forma poetycka pochodząca z Japonii, która charakteryzuje się prostotą i precyzją. Składa się z trzech wersów, z których pierwszy i ostatni mają po 5 sylab, a środkowy 7. Haiku koncentruje się na pojedynczym obrazie lub chwili, najczęściej zaczerpniętej z natury. Dobre haiku powinno zawierać element zaskoczenia i poruszać zmysły czytelnika.

Klasyczne japońskie haiku tworzyli mistrzowie jak Bashō, Buson czy Issa. Ich utwory do dziś stanowią wzór tej wyjątkowej formy poezji. W Polsce haiku z powodzeniem uprawiali m.in. Janusz Szuber, Anna Świrszczyńska i Stanisław Barańczak. Polskie haiku wzbogaciło tę formę o motywy egzystencjalne i filozoficzne.

Pisanie dobrego haiku wymaga wprawy - trzeba ćwiczyć umiejętność obserwacji natury, doboru słów i budowania puenty. Na szczęście mamy dostęp do wielu inspirujących przykładów haiku, które mogą pomóc początkującym twórcom rozwinąć swój talent.

Haiku to niezwykła forma poetycka, która w zaledwie kilkunastu słowach potrafi zawrzeć głębię ludzkich przeżyć i piękno otaczającego świata. Warto zaprzyjaźnić się z haiku i czerpać z jego minimalistycznej mądrości.

5 Podobnych Artykułów:

  1. Wojna o planetę małp - Jak zobaczyć i zrozumieć film w 2017 roku
  2. Karmazynowy przypływ - Obsada i fabuła filmu z 1963 roku
  3. Sławomir Mrożek Opowiadania - Top 90 Najlepszych Opowiadań - Recenzje, Analizy, Streszczenia
  4. I nie ma mocnych - Jak obejrzeć film? Recenzja, obsada, soundtrack
  5. Komedie z lat 80, które znajdziesz tylko u nas!
tagTagi
shareUdostępnij
Autor Maciej Krajewski
Maciej Krajewski

Jestem dziennikarzem telewizyjnym recenzującym nowości serialowe z perspektywy przeciętnego widza. W moich tekstach nie brakuje dowcipu i osobistych przemyśleń na temat fabuły.

Oceń artykuł
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Komentarze (0)

email
email

Polecane artykuły